TIBBİ CİHAZ VE DİYAGNOSTİK SEKTÖRÜNDE FİYATLANDIRMA VE ÖDEME SİSTEMİ İÇİN ÖNERİ

1.BÜTÇELEME

Toplam kamu sağlık harcamaları içerisinde, tıbbi cihaz ve diyagnostik test harcamalarının bütçesi ana hatları itibarı ile her yıl Eylül ayında, üç yıllık Orta Vadeli Plan’ın (OVP) hazırlanması ile ortaya çıkmaktadır. Planın ayrıntıları TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görüşülmekte ve kamu sağlık bütçesi kurumlar detayında belirlenmektedir. Örneğin, 2019-21 OVP sağlık harcamaları görünümü aşağıdaki gibidir:

Milyar TL 2018 GT 2019 2020 2021
Merkezi Bütçe (SB) 469 525 579 624
Tedavi* 355 397 437 471
İlaç* 114 128 142 153
SGK (ÇSGAB) 91.939 103.021 115.601 125.380
Tedavi* 60.439 66.521 76.644 80.958
İlaç* 31.500 36.500 38.957 44.422
Aile Hekimliği (SB) 7.570 9.029 10.096 11.116
TOPLAM 99.978 112.574 126.276 137.120

*BÜMKO’da Tedavi-İlaç kırılımı belirtilmediğinden, rakamlar tahminidir.

 

“Bütçe Disiplini” uzun yıllardır hükümetimiz açısından en önemli performans kriterlerinden birisini oluşturmuştur. Bütçe bir kez oluştuktan sonra açık yaratmamak adına başta SGK olmak üzere, tüm yetkililer ellerinden geleni yapmaktadır. Dolayısı ile OVP’ın, Eylül ayındaki sunumu öncesinde Tıbbi Cihaz Sektörü olarak mutlaka katkıda bulunmamız, katkı vermenin yöntemlerini oluşturmamız gerekmektedir.

Sektör olarak öncelikle OVP hazırlanırken büyüme, enflasyon gibi genel ekonomik verilerin; nüfus, yaşlanma gibi demografik göstergelerin; epidemiyoloji, hastalık yükleri, sağlık ekonomisine ait bilimsel verilerin plan oluşumuna dahil edildiğini takip etmemiz ve bu süreçte ilgili kurumlarla birlikte çalışmamız gerekmektedir.

İkinci olarak, tabloda görüldüğü gibi kamu sağlık bütçesinin en önemli kısmı, %90’ından fazlası SGK/GSS bütçesidir. SGK sağlık ödemeleri “Tedavi” ve “İlaç” başlıkları altında SUT’ta tanımlanan tüm işlem ve ürünlerin bütçesini kapsamaktadır. Örneğin, SGK 2018 gerçekleşen ve 2019 bütçe tahminlerine bakılırsa, tedavi harcamaları %10 artış gösterirken, ilaç harcamaları %16 artış göstermektedir. SGK/GSS bütçesindeki toplam artış %12 cıvarındadır. İçinde bulunduğumuz ekonomik koşullarda bu artışların 2019’da yetersiz kalacağı görülmektedir.

8 Kasım 2018’de SGK, 13 Kasım 2018’de ise Sağlık Bakanlığı bütçeleri, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülerek kabul edilmiş ve TBMM Genel Kurul onayını takiben 2019’da yürürlüğe girmiştir.

2.SUT FİYATLARI

SUT fiyatları 10 yılı aşkın süredir revize edilmemiştir. Ekonomik koşullar nedeniyle bu durum, başta hastalar olmak üzere, sektördeki üretici, ithalatçı, bayi herkesi mağdur etmekte, iflasa ve ekonomik yıkımlara yol açmaktadır. Tıbbi cihazlarda satış fiyatları serbest olmasına karşılık, SUT fiyatları kamu hastaneleri bakımından bir tavan teşkil etmekte, hastane yetkilileri denetime uğramamak adına bu fiyatların üzerinde tedarik gerçekleştirememektedirler. Sektördeki yatırımcılar da fiyatların yetersizliği ve gelecekteki belirsizliği nedeniyle, yatırım ve üretim girişimlerinden kaçınmakta, yerelleşme projeleri sekteye uğramaktadır. SUT fiyatlarının ilaç sektöründe olduğu gibi döviz kurundaki değişikliklerin yansıtılabildiği bir düzenlemeye tabi tutulması gerekmektedir. Yatırımların önünün açılabilmesi için, tıbbi cihaz alanında ekonomideki değişikliklere ve klinik alandaki gelişimlere paralel güncellenebilen, şeffaf ve öngörülebilir bir geri ödeme sistemine ihtiyaç vardır.

Bu kapsamda olası modeller:

  1. Kurumca finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri için SUT eki listelerde yer alan işlemlerin ödemeye esas puanları Sağlık Bakanlığı tarafından Kamu Hastaneleri’nin verileri, Teşhisle İlişkili Gruplar (TİG) ışığında güncellenmeli, bir önceki yılın gerçek maliyet verileri dikkate alınarak her yıl güncellenmelidir. Ayrıca, işlemlerin ödemeye esas tutarlarını belirlemede kullanılan katsayı sistemi, amacına uygun olarak SGK tarafından ülkemizdeki ekonomik faktörler dikkate alınarak her yıl revize edilmelidir.
  2. Paket işlem puanına dahil olan ürünler ayrı bir SUT listesinde listelenmeli ve geri ödeme fiyat bilgisi yerine “işlem paketine dahildir” ifadesi ile yayımlanmalıdır. SUT 3.1.4 maddesinde yer alan ürünler genişletilerek, mevcut fiyatları KİK verileri ve ekonomik göstergeler doğrultusunda her yıl güncellenmelidir.
  3. Yeni/inovatif ürünlerin başvuru dosyasında sunulan maliyet etkililik ve tahmini bütçe etkisi analizleri göz önünde bulundurularak kurumun değerlendirmesi sonucu bütçeden ayrılabilecek, yıllık toplam bütçeye göre geri ödeme birim fiyatları belirlenmeli ve takip eden yıllarda KİK verileri ve ekonomik göstereler doğrultusunda bu fiyatlar güncellenmelidir.
  4. Kamunun veri tabanlarında (örneğin, MKYS – Malzeme Kaynak Yönetim Sistemi) her ürün (barkod) için, son yılın Türkiye toplam alım miktarı ve ödenen toplam tutar mevcuttur. Söz konusu miktarlar ve fiyatlar, ihaleler sırasında ve rekabet koşulları altında gerçekleştiği için, bu bilgilerin sağlıklı veriler olarak kabul edilmeleri gerekir. Toplam tutarın toplam alım miktarına bölünmesi ile elde edilecek olan ağırlıklı ortalama fiyat, baz fiyat kabul edilebilir.

3.ÖDEMELER

SGK, ödemelerini ilaç sektörü için eczanelere, tıbbi cihaz sektörü için de hastanelere 60 gün içerisinde yaparken, ilaç sektöründe ödeme toplam 90 günde üreticiye ulaşmakta, tıbbi cihaz sektöründe ise tedarikçilere kamu hastanelerinden 8-9 ayda, üniversite hastanelerinden 2 yılı aşabilen sürelerde ulaşmaktadır. Böylesi uzun ve öngörülemeyen tahsilat ortamı, hem kamu hem de tedarikçiler açısından son derece olumsuz sonuçlara ve büyük finansman problemlerine yol açmaktadır. Bu durumun gerektirdiği döviz ve kredi maliyetleri karşılanamamakta veya bu mailyetler, kamu alım fiyatlarına yansımaktadır. Üretici şirketler bu nedenle ihalelere kendileri girmekten imtina etmekte, yeterli sermaye birikimleri olmayan bayiler ise kredi maliyetleri karşısında zor durumda kalarak iflasa sürüklenmektedirler.

Tıbbi Cihaz Sektöründe Mevcut Durum

Fiyat ve Ödeme Konusunda Yaşanan Tıkanmanın Nedenleri

 

Önerimiz SUT’ta işleme dahil olmayan, ayrı ödemesi bulunan tıbbi cihazların SGK tarafından 60 gün içinde tedarikçilere doğrudan ödenmesidir. İşleme dahil olan, pakete giren ürünlerin ise ödemeleri yine hastaneler üzerinden yapılabilir. Ancak, hastane ödemelerinde, SUT işlemleri için hastanelere tahsis edilen fonların, “Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği Nakit Sıkıntısı Bulunan Döner Sermaye Saymanlıklarında Ödemelerde Öncelik Sırasına ilişkin Genelge” güncellenerek ve Sağlık Bakanımız tarafından önceliklendirilerek, en kısa zamanda tıbbi cihaz ve diyagnostik tedarikçilerine ödenmesi sağlanabilir.

Tıbbi Cihaz Sektöründe Çözüm

İlaçta Edinilen Tecrübenin Kısmen Tıbbi Cihaza da Uygulanması

 

4.İHALELER

Tıbbi Cihaz ve Diyagnostik sektörü, ürünlerini kamu hastanelerine esas olarak ihaleler yoluyla sunmaktadır. Sektörde, direkt olarak veya bayiler aracılığıyla devlet ve üniversite hastaneleri ile birkaç yıllık, hatta on yıla varabilen ihale sözleşmeleri imzalanabilmektedir. Kuşkusuz, sektörde verilen ihale fiyat teklifleri , ekonomik belirsizlik içinde afaki de olabilecek kur öngörüleri ile hazırlanmaktadır. Hem alımı yapanın, hem de ürünü sağlayanın mağdur olabileceği durumlar ortaya çıkmaktadır. Kur artmadığı takdirde devlet, arttığı takdirde ise (günümüzdeki durum) sektör mağdur olmaktadır. Bu sürdürülemez bir durumdur. Doğrusu, İhale Kanununa ek yapılarak ihale sözleşmelerinde en az yılda bir kez fiyat güncellemesi yapılmasına imkân sağlamaktır. Bugün ithalata çok daha az bağımlı inşaat sektöründe dahi belirli bir fiyat artışı yapma imkânı mevcuttur.

Bu vesile ile hükümetimizin mümkün olan her alanda, ithalat bağımlılığını ve cari açığı azaltmak amacını taşıyan yerelleşme çalışmalarını da desteklediğimizi belirtmek isteriz. Ancak döviz kurlarının gelmiş olduğu noktada acil tedbirler alınmazsa, sağlık hizmetlerinde hasta mağduriyetlerinin ortaya çıkması kaçınılmazdır. Şu anda da bazı hastanelerde, kritik alanlarda tedavi ve operasyon yetersizliklerinin başladığı, sahadaki şirket çalışanları tarafından üzüntüyle gözlemlenmektedir.